Улс төрийн “угсраа” олон үйл явдлын хөлд тэр бүхний цаадах учир шалтгаан, агуулга нь бүдгэрдэг тал бий. Яг өнөөгийн улс төр тийм л байна. Ийм үйл явдлууд өнгөрсөн жилээс эхэлсэн. Л.Оюун-Эрдэнэ Ерөнхий сайд, МАН-ын даргаас, Д.Амарбаясгалан УИХ-ын даргаас огцорсон. Эцэстээ “эмх замбараагүй” хэмээн тодорхойлогдон үргэлжилсээр өдгөө НЗДТГ, НИТХ руу шилжжээ. Гэтэл энэ бүхний цаана МАН авлигачдаасаа салах үйл ажиллагаа л явагдаж байгаа юм. УИХ-аар эцсийн шийд гартал намын дарга нь орлогоо нотлоогүй, МАН-ын генсек асан, УИХ-ын дарга Тавантолгойн нэг ордыг хууль бусаар эзэмших санаархал гаргасан. Гэх мэт ардаа авлига, албан тушаалын асуудал нуусан үйлдлүүдийг таслан зогсоож, эздийг нь огцруулан буулгасан үйл явдлууд л өрнөсөн. Энэ явсаар хамгийн хүнд үе, эсвэл шийдвэрлэх үе гэж болох цаг хугацаа дээрээ ирээд байна. Эцэслэн дуусгах, эсвэл хүчин мөхөстөхийн аль болох нь МАН-ын одоогийн дарга, мөн Ерөнхий сайдын албан тушаалыг хашиж буй Н.Учрал дээр буугаад байгаа юм.

Энэ дээр ямар байр суурьтай байгаагаа Н.Учрал өнгөрсөн баасан гаригт УИХ-ын чуулган дээр АН-ынхны асуултад тодорхой хариулсан байна. Тэрээр “Авлигыг бүгд өөгшүүлсэн. Танай намд ч байгаа. Манайд ч байна. Энэ нөхдөөсөө яаж салж урагшлах вэ гэдэгт золбоотой ажиллацгаая. Би бол унаж босоод, уруудаж өгсөөд, үхэл амьдралын заагаас эргэж ирсэн хүн. Элдэв шунал тачаал алга. Тиймээс золбоотой ажиллана. Надад таньдаг атаман байхгүй. Кино драм үзүүлэхгүй. Нэг компанийг магтаж, муулж явахгүй. Ажлаараа харуулна. Танай, манай намд байгаа авлигатай хамтдаа л тэмцье. Засгийн газарт хамтраагүй ч авлигын эсрэг тэмцэлд хамтарцгаая” гэсэн. Мөн “Өнөөдрийн тогтолцоогоор бол авлигатай тэмцэхэд үр дүн багатай. Олон улсын индексээр Монгол Улс энэ чиглэлд 8-9 байр ухарсан. Дэвшүүлсэн бодлогынхоо хүрээнд авлигыг сааруулахын төлөө ажиллана. Уг үндсээр нь тасалж, шийдвэрлэх шаардлагатай зүйл бол авлига юм. Авлигыг бууруулахын тулд энэ албанд томилогдсон” гэжээ. Түүнчлэн Н.Учрал “Албан тушаалын хэрэг, авлигатай тэмцэх тэмцэлд анд найз, ах дүү, амраг садан хэн ч байх ёсгүй. Надад зориг байна. Миний удирдах арга барил заримд нь таалагдахгүй, заримд нийцэхгүй байгаа. Надтай уулзаад учраа олохгүй байгаа хүмүүс битгий уулзаарай. Би хундага дарсны ард орой үдэш сууж асуудал шийддэг хүн биш. Тендер хуваарилдаг арга барил надад байхгүй. Залуу үеийнхэн бол үзэж харсан зүйл өөр, өссөн орчин ч тэс ондоо шүү. Өөр арга барилаар ажиллана” гэсэн. Энэ үгээрээ тэр “Найраанд орж авлигыг хаацайлахгүй” л гэж байгаа хэрэг.

Зарим зүгээс Н.Учралыг “Авлигатай тэмцэнэ гэж хэлсэн МАН-ын гурав дахь Ерөнхий сайд боллоо” гэж шүүмжилж байна. Тэгж хэлж байгаа ээлжит Ерөнхий сайд болсон нь үнэн. Гэхдээ авлига буураагүй, улам гаарсан учраас ийм зорилгыг урдаа тавихаас, олон нийтэд хэлэхээс өөр аргагүй юм.

Өнөөдөр Ерөнхий сайдын мэдэлд АТГ, Тагнуулын ерөнхий газар, ЦЕГ гээд мөрдөх байгууллагууд бүгд бий. Тэр утгаараа, дээрх гүйцэтгэх, мөрдөн шалгах байгууллагуудаас явуулж буй үйл ажиллагаанууд Ерөнхий сайдын бодлого гэдэг нь тов тодорхой юм. Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхий сайд Н.Учрал авлигатай эвлэрэхгүй гэдэг үгээ хэлсэн, одоо үйлдлээрээ үзүүлж байна гэсэн үг. Тэрээр МАН-ын даргын хувиар намаа авлигачдаас чөлөөлөхөөр тэмцэж эхэлжээ.

Хэрэв МАН-ын дарга Н.Учрал үүнийгээ үр дүнд хүргэж чадахгүй бол Монгол ч, МАН ч өндөр эрсдэл хүлээнэ. Том төсөл бүрийн ард том авлига, хулгай явдаг нь үргэлжилнэ. Дээхнэ, зам тавьж байсан хятадууд нарийхан замаа заагаад “Манай дарга дээрээс нь, танай дарга хажуугаас нь идээд ийм болчихлоо” гэж байсан шиг төсөөлсөн шигээ хэрэгжих том төсөл гэж байхгүй болно. Тиймдээ ч Монгол Улс өнөөдрийг хүртэл “Энэ” гээд заачих том төслөөр маруухан л сууж байгаа юм. Бараг байхгүйтэй адил. Бүгд замдаа гацдаг. Хөдөлсөн нь ардаа авлигатай, хулгайтай. Тэгэхээр наад зах нь том төслүүдийг хулгайгүй хэрэгжүүлдэг жишиг тогтоох түүхэн үүрэг нь түүнд тохоогдсон. Бас МАН-ын дарга Н.Учрал намаа авлигачдаас чөлөөлж чадахгүй бол Ерөнхийлөгчийн 2027 оны сонгууль, УИХ-ын 2028 оны сонгуульд нам нь нам тавиулна. Тиймээс Н.Учрал Ерөнхий сайдын хувь, МАН-ын даргын хувиар ч түүхэн үүргээ гүйцэтгэхийн тулд авлигатай ингэж хатуу тэмцэхээс өөр аргагүй юм.

Ер нь бол Н.Учрал шиг Ерөнхий сайд, эрх баригч намын даргын хувьд авлигатай хэрхэн тэмцэх вэ гэдэг дээр дэлхийд домог болсон манайд ойр хоёр удирдагчийн бэлэн жишээ байдаг. БНХАУ-ын дарга Си Жиньпин л гэхэд 2012 онд засгийн эрхэнд гараад л авлигатай дайн зарласан. Тэрээр “Авлигатай тэмцэхгүй бол улс сүйрнэ, тэмцвэл нам сүйрнэ” гэж тэмцлээ эхлүүлсэн. Энэ үг нь бараг л авлигын асуудалтай бүх улсын удирдагчийн философи шахам болсон. Түүнээс гадна Сингапурын удирдагч Ли Куан Ю авлигатай маш хатуу, ширүүн тэмцэж, улс орноо авлигаас бүрэн ангижруулсан түүхтэй. Тэрээр 1959-1990 онд Ерөнхий сайдаар ажилласан. Тэгэхдээ “Авлига бол нийгмийн хамгийн том дайсан” гэж үзэж, тэмцлийг өрнүүлсэн. Ли Куан Ю бас л “Авлигатай тэмцье гэвэл найз нөхөд, төрөл төрөгсдөө ч шоронд хийхэд бэлэн байх хэрэгтэй. Өөрийнхөө гурван найзыг шоронд хорьсноор ажлаа эхэл. Тэднийг юуны төлөө суулгасныг бусад нь мэдэж авна” гэж, үүнийгээ хэрэгжүүлсэн нь бусад улс орны удирдагчдын загвар болж үлдсэн. Үр дүнд нь Сингапур улс авлигагүй, дэлхийн хамгийн хөгжингүй, санхүүгийн төв болсон юм.

Одоо хот дээр “Туулын хурдны зам” төслийн наана, цаана гарсан хоёр тал бий. Нэг нь энэ төслийг хэрэгжүүлэхэд саад хийж, нөгөө тал нь төсөл хэрэгжүүлж түгжрэл бууруулах гээд үзээд байгаа хоёр тал мэт харагдаж байгаа юм. “Төсөл хэрэгжүүлэх гэтэл улс төрийн зорилгоор дайрч, цаашлаад Хотын захиргаа, Хотын МАН-ыг авах гэж ингэж байгаа юм” гэсэн тайлбарыг Х.Нямбаатар нарын зүгээс өгч байна. Гэтэл уг төсөл хэрэгжээгүй байхдаа авлига ханхлуулаад эхэлжээ. Төслийг мэдэж буй Хотын удирдлагуудтай холбоотой болж таараад байна. Тодруулбал, Хотын захиргаанд эрх мэдэл бүхий, “Туулын хурдны зам” зэрэг төслийг гардан хариуцаж байгаа албан тушаалтнууд, тэдгээрийн ойрын хамаарал бүхий хүмүүс төсөлд оролцож, олон тэрбумын асуудал үүсгэсэн нь нэгэнт тодорхой болжээ. Хуулиараа мөрдөн шалгах үйл ажиллагаа хугацаатай, тэр нь дуусаад шүүхээр шийдэгдэнэ. Шүүх шийдээгүй үед гэмт хэрэг гэж үзэхгүй. Чухамдаа одоогоор энэ л тэдгээр авлига, албан тушаалын хэрэгт холбогдсон албан тушаалтнуудад өөрсдийгөө хаацайлах боломж олгоод байгаа юм. Энэ утгаараа, эсэргүүцэл нь хүчтэй байна. Тухайлбал, “Туулын хурдны зам” төсөлтэй холбоотой Хотын захиргааны 2-3 албан тушаалтныг саатуулахад л Хотын дарга Х.Нямбаатар цахим сүлжээнд “Хуулийн махны машин албан ёсоор хотод ажиллаж эхэлсэн байна. Манай залуучуудыг ээлж дараалан 48 цаг баривчилж байна. Гэмт хэрэгт хэнийг ч сэжиглэж, шалгаж болно. Жишээ нь Т.Даваадалай орлогч дуудахад нь очсон. Гэрийн хаягтай, оргон зайлаагүй, мөрдөгчийг айлган сүрдүүлээгүй, нотлох баримт устгаад дахин гэмт хэрэг үйлдсэн гэх зүйлгүй байхад амралтын өдөр өдөржин байлгаж байгаад шөнө дунд айдас төрүүлэн 48 цагаар баривчилсан байх юм. Хэрэг хянан шийдвэрлэх хуулийн ажлын хэсгийг ахалж байсан хүний хувьд мөрдөн шалгах ажиллагааг хорьж мөрдөж хөтөлж явуулдаг аргачлалаас нь өөрчлөх гэж хуулийг нь батлуулсан. Харамсалтай нь яг хүн байвал хэрэг нь олдоно, хорьж мөрдөж хүлээлгэнэ гэдэг тактик хэвээр оршсоор байна.

Намайг тойруулж буудаж байхаар намайг шалга. Албан тушаал, эрх мэдэл солилцдог уг нь хоёр арга бий.

1. Намын хурлаар

2. Хонгилоор

Мэдээж хоёр дахийг сонгосон бол тойруулж буудаж олон хүн хэлмэгдүүлж байхаар намайг дуудаж шалга” гэж бичих жишээтэй. Тэр баавартай байна. Өөрөөр хэлбэл МАН-ын дарга Н.Учралын намаа авлигачдаас чөлөөлөх тэмцэл олон хүнд хэцүүг, даваа нугачааг туулахаар харагдаж байна.

Б.БАЯР

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 29. ЛХАГВА ГАРАГ. № 81 (7823)