Монголын нийгэмд Оюутолгой анхнаасаа л хамгийн их маргаан дагуулсан сэдвүүдийн нэг байсаар ирсэн. Тус уурхайн хөрөнгө оруулалтын гэрээ Монгол Улсад ашигтай эсэх, байгалийн баялгийн үр өгөөжийг монголчууд бодитоор хүртэж байгаа эсэх, эсвэл ирээдүйд өр төлбөрийн дарамт үүсгэж байгаа эсэх талаарх мэтгэлцээн өнөөдөр ч үргэлжилсээр байна.

Сүүлийн өдрүүдэд УИХ-ын гишүүн асан Г.Уянга, сэтгүүлч Б.Отгон, хуульч Г.Баасан тэргүүтэй иргэд Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг цуцлах шаардлагыг УИХ, Засгийн газарт хүргүүлж, тэмцэл эхлүүлээд байна. Тэд Оюутолгойн төсөл Монгол Улсад хангалттай өгөөж өгөхгүй байгаа төдийгүй улсын нэр дээр их хэмжээний өр үүсгэж, байгалийн баялгийн бодит үр шимийг монголчуудад хүртээхгүй байна гэж үзэж байгаа юм. Харин тэдэнтэй хамтран ажиллаж байсан “Эрс Шинэчлэл” хөдөлгөөний залуус Оюутолгойн баяжмал тээвэрлэдэг замыг хааж эхэлсэн нь олон нийтийн анхаарлыг татаж, уг тэмцлийн хэлбэр зөв эсэх тухай шинэ маргааныг бий болголоо.

Тэмцэгчдийн зүгээс олон жилийн турш төр засагт шаардлага хүргүүлж, жагсаал цуглаан зохион байгуулж ирсэн боловч бодит өөрчлөлт гараагүй учраас илүү нөлөө бүхий тэмцлийн арга сонгохоос өөр гарц үлдээгүй гэж тайлбарлаж байна.

Тэдний хувьд баяжмалын замыг хаах нь зөвхөн эсэргүүцлийн ажиллагаа бус, үндэсний баялгаа хамгаалах, төр засгийн анхаарлыг асуудалд хүчтэй хандуулах арга хэрэгсэл гэж үзэж байгаа ажээ. Тэд Оюутолгойн асуудлыг эдийн засгийн төдийгүй тусгаар тогтнол, үндэсний эрх ашгийн асуудал гэж харж байгаа учраас тэмцлийн энэ хэлбэрийг зөв гэж үзэж байна.

Нөгөө талаас Оюутолгой компани болон уг үйлдлийг эсэргүүцэгчид баяжмалын тээвэрлэлтийг тасалдуулах нь зөвхөн компанид бус Монгол Улсын эдийн засагт сөрөг нөлөө үзүүлнэ гэж үзэж байна. Компанийн мэдээлснээр экспорт саатах бүрт улсын төсөвт төвлөрөх татварын орлого буурах эрсдэл үүсэж байгаа бөгөөд энэ нь эцсийн дүндээ нийт иргэдийн эрх ашигтай холбоотой асуудал юм. Мөн Монгол Улс олон улсын хөрөнгө оруулагчдад тогтворгүй, гэрээ хэлцлээ хамгаалж чаддаггүй орон гэсэн сөрөг дохио өгөх эрсдэлтэй гэж тэд анхааруулж байна. Хэрэв ийм ойлголт бий болбол зөвхөн уул уурхайн салбар төдийгүй бусад салбарын хөрөнгө оруулалтын орчинд ч нөлөөлж болзошгүй.

Ардчилсан нийгэмд иргэд үзэл бодлоо илэрхийлэх, тайван замаар жагсаж цуглах эрхтэй. Энэ нь Үндсэн хуулиар олгогдсон суурь эрхүүдийн нэг юм. Гэвч нөгөө талаас бусдын эрх ашиг, эдийн засгийн хэвийн үйл ажиллагааг хүндэтгэх зарчим мөн адил чухал байдаг.

Тиймээс өнөөдрийн маргаан зөвхөн Оюутолгойн гэрээ ашигтай эсэх асуудлаар хязгаарлагдахгүй, харин тэмцлийн арга хэлбэр ямар байх ёстой вэ гэсэн илүү өргөн хүрээний асуудлыг ч хөндөж байна.

Зам хаах нь асуудлыг олон нийтийн анхаарлын төвд авчирч чаддаг хүчтэй тэмцлийн хэлбэр мөн. Гэхдээ эдийн засаг, экспорт, улсын төсөвт нөлөөлөх хэмжээнд хүрвэл уг үйлдлийн хууль эрх зүйн болон ёс зүйн үндэслэлийн талаар асуулт гарч ирэх нь гарцаагүй. Нэг хэсэг нь үүнийг үндэсний эрх ашгийн төлөөх зоригтой алхам гэж үзэж байхад нөгөө хэсэг нь нийт улсын эрх ашигт хохирол учруулж буй үйлдэл гэж харж байна.

Эцсийн дүндээ Оюутолгойн асуудлыг шийдэх гол арга нь зам хаах эсвэл мэдэгдэл хийх төдий зүйл биш юм. Харин гэрээний хэрэгжилт, эдийн засгийн үр өгөөж, өр төлбөрийн асуудлыг бодит баримт, ил тод тооцоо, нээлттэй хэлэлцүүлгийн үндсэн дээр үнэлж дүгнэх шаардлагатай.

Оюутолгой Монгол Улсад ашигтай юу, ашиггүй юу гэсэн маргаанаас илүүтэйгээр Монгол Улс байгалийн баялгаасаа хэрхэн хамгийн шударга, хамгийн үр өгөөжтэй хүртэх вэ гэсэн асуулт л өнөөдөр хамгийн чухал асуудал хэвээр байна.

Н.Отгончимэг

sonin.mn