Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайд Э.Бат-Амгалантай ярилцлаа.

-Манай улс анх удаа Орон сууцны төрөлжсөн банктай болохоор хуулийн төсөл боловсруулж, өргөн барилаа. Орон сууцжуулалтын болон бие даасан банкны тухай хоёр хуулийн төслийг боловсруулах гол үндэслэл, шаардлага нь юу байв гэдгээс ярилцлагаа эхлүүлье?

-Миний хувьд Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайдаар ажилласнаас хойш санаачилсан, Засгийн газраар дэмжүүлсэн гол ажил бол дээрх хоёр хуулийн төсөл. Орон сууцжуулалтын тухай болон Орон сууцны санхүүжилтийн төрөлжсөн банкны тухай төсөл бол ерөөсөө л амьдралаас урган гарсан хууль гэж ойлгож болно. Учир нь манай улс 2013 оноос ипотекийн зээлийг олгож, ард иргэдээ орон сууцжуулах хөтөлбөрийг 13 дахь жилдээ хэрэгжүүлж байна. Энэ хугацаанд 11 их наяд төгрөгийн, 140 гаруй мянган айл өрх ипотекийн зээлд хамрагдсан дүн мэдээ бий. Үүний цаана эерэг тал мэдээж олон бий. Иргэдийн худалдан авалтад нийцүүлэн санхүүжилтийн эх үүсвэрийг ипотекийн зээлээр олгож эхэлснээр ард иргэд маань амьдралын чанараа дээшлүүлж, орон сууцанд орсон. Гэтэл нөгөө талдаа Улаанбаатар хотод 2013 онд 208 мянган гэр хороолол байсан бол 2026 онд 230.8 мянга болж өссөн дүн мэдээ гарсан. Гэр хорооллын айл өрхийн тоо өссөн нь мэдээж олон талын шалтгаантай. Тухайлбал, жилдээ 15-18 мянган залуу хос шинээр өрх тусгаарлаж байгаагийн зэрэгцээ хөдөө орон нутгаас шилжин ирэгсдийн цуваа тасардаггүй зэрэг олон шалтгаанаас үүдэлтэйгээр Улаанбаатар хотын яндангийн тоо нэмэгдсээр байна. Гэтэл ипотекийн зээлийн үндсэн зориулалт, зорилго нь яндангийн тоог цөөлөх шүү дээ.

Ипотекийн зээлийн статистикийг харахаар нийт зээлийн 40-45 хувь нь гэр хорооллоос орон сууцанд шилжсэн байгаа юм. Гэсэн хэдий ч бодит байдалд яндангийн тоо буурсангүй, утаа түгжрэл багассангүй. Тиймээс бид нэг талдаа эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх нь зөв ч нөгөө талд нийлүүлэлт тал дээр нь анхаарах ёстой юм байна, тэр дундаа төр оролцох ёстой юм байна. Ингэхдээ нийгмийн дундаж болон дундаас доогуур орлоготой буюу бидний нэрлэж заншсанаар зорилтот бүлэгт илүү ач холбогдол өгч, тэднийг орон сууцжуулах ажлыг хийх ёстой юм байна гэж үзсэний үндсэн дээр энэ хоёр хуулийн төслийг санаачлан боловсруулсан гэж ойлгож болно. Хуулийн төсөл санаачлах гол үндэслэл шаардлага нь ерөөсөө бодит байдлаас ургасан хэрэг л дээ. Энгийнээр хэлэхэд, Орон сууцжуулалтын тухай болон Орон сууцны төрөлжсөн банкны тухай хоёр хууль бие биеэ дэмжсэн, паралельный байх юм. Товчхондоо, эрэлтийг дэмжсэн нь банкны тухай хууль, нийлүүлэлтийг дэмжсэн нь Орон сууцны тухай хууль байгаа юм. Өнгөрсөн хугацаанд зөвхөн эрэлтийг дэмжсэнээс болоод 2013 онд сая гаруй төгрөгийн өртөгтэй байсан орон сууцны мкв-ын үнэ өнөөдөр шинэ нь 4.7, хуучин нь 4.3 сая төгрөгт хүртлээ өссөн байна шүү дээ. 10 гаруй жилийн хугацаанд барилгын өртөг гурав дахин нэмэгдчихлээ. Энэ чигээрээ 2030 он хүрэхэд өнөөдрийн энэ ханш 10 сая төгрөгт дөхөх тооцооллыг мэргэжлийн судалгааны байгууллагаас гаргачихаад байна. Тийм учраас төр орон сууцны нийлүүлэлт талд оролцъё гэж байгаа юм. Гэхдээ энэ нь төр барилгын салбарын аж ахуйн нэгжүүд, хувийн хэвшлийнхэнтэй өрсөлдөх тухай ойлголт огт биш. Энэ салбарынхан зах зээлийнхээ зарчмаар үйл ажиллагаагаа хэвийн үргэлжлүүлнэ. Төрөөс авч хэрэгжүүлэх энэ ажил дээр дурдсанчлан нийгмийн зорилтот бүлэгт чиглэнэ. Тухайлбал, ахмад настан, залуу гэр бүл, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, олон хүүхэдтэй болон өрх толгойлсон эцэг эх гээд зорилтот бүлгийн иргэдээ орон сууцанд оруулахад анхаарах юм. Судалгаанаас харахад өнгөрсөн хугацаанд ипотекийн зээлд хамрагдсан иргэдийн дундаж нас 36 байна. Залуучуудын тухай хуульд 18-34 насныхныг залуу хүмүүс, залуу гэр бүл гэж үздэг. Тэгэхээр өнөөгийн нөхцөлд залуучууд ипотекийн зээлд хамрагдах боломж бололцоо харагдахгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, дунджаас дээш насныхан буюу нийгэмд тодорхой байр сууриа эзэлчихсэн, тогтмол орлоготой иргэд л орон сууцны зээлд хамрагдах хандлагатай байна шүү дээ. Нөгөө талдаа өнгөрсөн хугацаанд ипотекийн зээлд хамрагдсан 144 мянган иргэний дийлэнх олонх нь гурван саяас дээш өрхийн дундаж орлоготой иргэд байна. Гэтэл ҮСХ-ноос гаргасан судалгаанаас үзэхэд манай улсын иргэдийн дундаж орлого 2.9 сая төгрөг. Энэ тохиолдолд дундаж буюу дундаас доогуур орлоготой иргэд байр орон сууцанд орох, арилжааны банкин дахь ипотекийн зээлийн шалгуур хангах, урьдчилгаа 30 хувийн босгыг давах боломж бололцоо харагдахгүй байгаа биз. Энэ байдал цаашид удаан үргэлжилбэл гэр хорооллын тоо ихсэх, ард иргэдийн амьдралын чанарын ялгаа алсрах зэрэг сөрөг тал илүү л нэмэгдэнэ. Тийм ч учраас энэ бүх эрсдэлт нөхцөлийг тооцож үзсэний үндсэн дээр манай яамнаас дээрх хоёр хуулийн төслийг боловсуулснаар УИХ-д өргөн бариад байна.

-Хоёр хуулийг УИХ эцэслэн баталснаар өнөөдөр ипотекийн зээлд хамрагдаж чадахгүй байгаа, зорилтот бүлгийнхэнд ямар давуу тал бий болох вэ. Шинээр бий болох орон сууцны төрөлжсөн банк ямар зарчмаар ажиллах вэ?

-Энэ хоёр хууль батлагдсанаар Орон сууцжуулалтын төрөлжсөн банк байгуулагдана. Гэхдээ энэ банк өнөөдөр үйл ажиллагаа явуулж буй арилжааны банкуудтай өрсөлдөхгүй. Энэ бол бөөний буюу орон сууцны төрөлжсөн банк байх юм. Харин арилжааны банкуудын санхүүгийн эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх урт хугацаатай, хүү багатай эх үүсвэр олж ирж, харин ч арилжааны банкийг дэмжих чиглэлийн үйл ажиллагаа явуулна гэсэн үг. Энэ банк байгуулагдсанаар бүтэн төрийн эзэмшлийнх биш буюу хувийн хэвшил, арилжааны банкууд, хөрөнгө оруулалтын компаниудтайгаа хамтарч, зах зээлийн зарчмаар нь банкаа хөгжүүлж явахаар зохицуулалтыг хуульд тусгасан. Жишээлбэл, Орон сууцжуулалтын төрөлжсөн банкны 34 хүртэлх хувийг төр эзэмшинэ. Үлдсэн хувийг Хөрөнгийн бирж болон зах зээлд арилжсанаар хөрөнгө оруулалтын компаниудтай хамтарна. Ингэснээр урт хугацааны эх үүсвэртэй зээлүүдийг гаргах зарчмаар ажиллах юм. Өнөөдрийн нөхцөлд манай улсад орон сууцны ипотекийн зургаан хувийн хүүтэй зээл бусад нь энгийн буюу 18-аас дээш хувийн хүүтэй арилжааны банкны зээл байна. ББСБ-аас олгож буй зээлийг оруулж тооцвол жилийн 36-40 хувийн буюу маш өндөр хувийн хүүтэй зээлээр орон сууц худалдан авахаас өөр сонголтгүй байна шүү дээ. Тиймээс бид үүнийг сонголттой болгоё л гэж байгаа юм. Ингэснээр компаниудад бол батлан даалт гаргах зарчмаар барилгыг богино хугацаанд барьж, мкв-ын өртгийг үр ашигтайгаар багасгаж, бууруулахын тулд бүтээгдэхүүний олон төрөлт байдлыг санал болгож байгаа юм. Илүү нарийвчилбал энэ зээлд 8-14 хүртэлх шаталсан хүүг санал богохоор хуульд тусгасан. Босгосон эх үүсвэрээ зөвхөн зургаан хувь дээр барьснаас болоод арилжааны банкны энгийн орон сууцны хүү маш өндөр болсон. Өөрөөр хэлбэл, зургаан хувийн ипотекийн зээлийн хүлээгдэл ихэссэн учраас авах гэсэн орон сууц нь ашиглалтад орсон тохиолдолд банкны 18-20 хувийн өндөр хүүтэй зээлд хамрагдахаас аргагүй болдог. Энэ бол тухайн иргэнд төдийгүй арилжааны банкинд ч эрсдэлт нөхцөлийг үүсгэдэг. Учир нь иргэн удаан хүлээх боломжгүйд хүрэхээрээ маш өндөр хүүтэй зээл авч, өндөр хүү төлөхөөс аргагүй болдог. Эргээд үүнийгээ төлж чадахгүйд хүрлээ гэхэд арилжааны банкинд ч давхар эрсдэл үүсч байдаг. Тийм учраас нэгдүгээрт, зээлийн олон төрөлт хэлбэрийг санал болгож, олон төрөлт бүтээгдэхүүн гаргана. Хоёрдугаарт, ипотекийн зээлийг Монголбанк гаргаснаар тодорхой хэмжээнд татаас төлөх асуудал цаашдаа байхгүй болно. 1-2 жилийн дараа буюу энэ ажил зөв голдиролдоо ороод бизнесийнхээ зарчмаар явсан тохиолдолд ямар ч асуудалгүй буюу ашигтай ажиллах хувилбар руугаа орно гэж тооцож, харж байгаа.

-Иргэд ипотекийн зээлд хамрагдаж чаддаггүйн нэг үндсэн шалтгаан нь урьдчилгаа төлбөр байдаг. 30 хувийн босго давж чадахгүй байгаа иргэддээ энэ хуулийн хүрээнд ямар шийдлийг санал болгох вэ?

-Ахмадууд, залуучууд, залуу гэр бүл зэрэг зорилтот бүлгийнхэн маань ерөөсөө л 30 хувийн урьдчилгааг хангаж чадахгүй байгаа нь үнэн. Тиймээс нэн шинэ зээлийн бүтээгдэхүүний төрөл буюу хамтын өмчлөлийн ипотек гэдэг ойлголтыг хуульд тусгаж өгсөн. Энгийнээр тайлбарлая. Хийсвэрээр төсөөлөхөд иргэн 100 мкв байрыг 100 сая төгрөгөөр худалдан авлаа гэхэд өнөөдрийн нөхцөлд 30 сая төгрөгийн урьдчилгаа төлөх ёстой. Харин шинэ хуульд тусгаснаар 100 мкв-тай байраа 50/50-аар хуваагаад хамтын өмчлөл буюу “Үндэсний орон сууцны корпораци”, иргэн, арилжааны банк хооронд гурвалсан гэрээ хийнэ. Эхнэр, нөхөр хоёр байрныхаа ордер дээр Цэцгээ, Дорж гээд нэрээ бичүүлээд ордогтой адил 100 мкв байрныхаа 50 мкв болох 50 саяын 30 хувь буюу 15 саяын урьдчилгааг хөнгөлөөд өгчихөж байна гэсэн үг. Тухайн байрыг авч буй иргэн 50 мкв дээрээ зөвхөн ипотекийн зээл аваад 30 биш, 15 саяын урьдчилгаа төлөөд орох боломжийг бүрдүүлэх юм. Энэ бол 50 хувийн хөнгөлөлт болно гэсэн үг. Нөгөө талдаа түрээслээд өмчлөх буюу түрээсээ төлж байгаад ипотекийн зээлээ дараа нь төлөх хувилбарыг ч тусгасан. Зөвхөн түрээсээ төлөөд амьдраад байж болно. Эсвэл түрээсээ төлөхийн хажуугаар өөрийн боломж бололцоогоор ипотекийн зээлээр үндсэн төлбөрөөсөө төлөөд явах сонголтыг ч хуулийн хүрээнд олгоно гэсэн үг. Энд нэг зүйлийг онцолж хэлэхэд, Орон сууцжуулалтын тухай хуулийн зохицуулалтаар иргэн 100 мкв байрыг 100 төгрөгөөр авч байгаа бол ирээдүйд, 10-20 жилийн дараа гэрээ дуусахад өнөөдрийн үнэлгээ хэвээр байх юм. Өөрөөр хэлбэл, өнөөдөр та орон сууц худалдан авахдаа мкв-ыг нь хэдэн төгрөгөөр тооцож авсан, гэрээ дуусгавар болоход энэ үнийн дүн хэвээр хадгалагдана гэсэн үг. Энэ бол орон сууцанд оруулахаар зорьж буй зорилтот бүлгийнхэнд маш том дэмжлэг болно гэж харж байгаа.

-“Үндэсний орон сууцны корпораци” гэж шинээр бий болох нь байна. Энэ бүтцийн чиг үүргийг хэрхэн тооцоолсон бэ. Түүнчлэн өнөөдөр ипотекийн зээл олгож буй МИК-ийн үйл ажиллагаагаа хэвийн үргэлжлэх үү, эсвэл нэгтгэнэ гэсэн үг үү?

-Нэгтгэх тухай ойлголт байхгүй. Тус тусдаа хуультай хоёр өөр байгууллага гэсэн үг. Нэг нь эрэлт талыг дэмжих буюу санхүүгийн урт хугацаатай, хүү багатай эх үүсвэрийг олж, арилжааны банкуудаар орон сууц худалдан авагч иргэд, тэр дундаа зорилтот бүлэг рүү ипотекийн зээлээ олон шатлалт хүү бүхий, олон төрөлт бүтээгдэхүүнийг санал болгож, зээл олгоно. Нөгөө талдаа “Үндэсний орон сууцны корпораци” бол нийлүүлэлт тал буюу Орон сууцжуулалтын анхдагч хуулиар нийлүүлэлт талыг буюу төр тодорхой хэмжээнд барилгын салбарынхан, компани, аж ахуйн нэгжүүдтэйгээ өрсөлдөхгүйгээр газар хөгжүүлэлт, дэд бүтцэд түлүү анхаарч барилгын дунд хэмжээний компаниуд бидний дэд бүтэц хөгжүүлсэн газар дээр тодорхой хэмжээнд төртэй гэрээ хийсний үндсэн дээр ажиллах буюу орон сууц барих боломжтой болох юм. Гэрээний үндсэн дээр энэ төсөл дээр сонгон шалгаруулалтаар орно, ингэхдээ төртэй хувь тохирно гэсэн үг. Жишээлбэл “Бид танай 1000 айлын орон сууцыг 1.5 жилийн хугацаанд бариад, танайд 15 хувь өгье” гэх мэтээр гэрээ хийх нь байна шүү дээ. Ингэхдээ мэдээж хамгийн өндөр хувийг санал болгосон компанийг бид сонгон шалгаруулах нь байна. Ингэж авсан байраа зорилтот бүлгийнхэндээ олон төрөлт байдлаар санал болгоно. Энэ бол нийгмийн чиглэлийн орон сууц гэсэн үг. Энэ бол гэр хорооллын яндаг цөөлөхөөс гадна утаа, түгжрэл, хөрсний бохирдлыг бууруулахын тулд төрөөс хэрэгжүүлж буй цогц төлөвлөгөө гэж ойлгож болно. “Үндэсний орон сууцны корпораци”-ийг шинээр байгуулна, гэхдээ төрийн данхар бүтэц бий болох нь гэж харж болохгүй. Харин ч эсрэгээрээ өнөөдөр манай улсад орон сууцжуулалтын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж буй олон газрыг нэгтгэнэ. Жишээлбэл, Улаанбаатар хотод гэхэд НОСК, ТОСК, “Улаанбаатар орон сууцны менежмент” зэрэг хоорондоо уялдаа холбоогүй, чиг үүргийн давхардалтай, хэн нь юу хариуцах нь тодорхойгүй олон байгууллага бий. Эдгээр олон газрыг татан буулгах замаар нэгтгэж, хэмнэлт хийх, төрийн ажлыг оновчлох ажил гэж ойлгож болно.

-Өнөөдрийн байдлаар ипотекийн зээл хүсэгдчийн тоо 47 мянгад хүрчихсэн, хэдэн жилийн хүлээгдэл үүсчихсэн байна. Орон сууцжуулалтын тухай болон Орон сууцны төрөлжсөн банкны тухай хууль батлагдсанаар энэ хүлээгдлийг хэдий хугацаанд, хэрхэн хумих тухайд ямар тооцоолол байна вэ?

-Өнөөдрийн байдлаар манай улс жилдээ 9-10 мянган иргэний ипотекийн зээлийг шийдэж гаргаж байна. Бие даасан анхдагч хуулийг баталснаар бид эх үүсвэрээ нэмэгдүүлнэ. Эх үүсвэрийг олон талт байдлаар шийдсэнээр дээрх тоо өсөх бүрэн боломж үүснэ. Өнөөдрийн байдлаар Хуримтлалын нэгдсэн санд байгаа, хуульд заасан 500 орчим тэрбум төгрөгийг 2030 он хүртэл орон сууцжуулалтын төсөлд зарцуулахад дэмжлэг болгохоор Засгийн газрын тогтоол гарсан, ажиллаж байна. Нэмэх нь дахиад 11 их наяд төгрөгийн ипотекийн үндсэн зээл гэж жилдээ 500-600 тэрбум төгрөг орж ирж байгаа. Ингээд 1.1 их наяд төгрөгийн боломж бололцоо гарна. Мөн дээрээс нь бид гадаадаас төдийгүй дотооддоо бонд гаргах замаар зах зээлээс хөрөнгө босгох боломжтой. Ингэснээр жилдээ 9-10 мянган айл өрхөд хүргэж буй ипотекийн зээлийн хэмжээг 2-3 дахин нэмэгдүүлэх боломж бүрдэнэ. Тэгэхээр өнөөдөр хүлээлтийн горимд байгаа 47 мянган зээл хүсэгч 4-5 жилийн дараа ипотекийн зээлд хамрагдах боломжтой болох байсан бол хуулиа баталж, эх үүсвэрийг нэмэгдүүлж, дэмжлэг үзүүлснээр 1-2 жил болж богиносох боломж харагдаж байна.

-Таны хувьд барилгын салбарыг тэргүүлж ажиллаад жилийнхээ босгон дээр ирж байна. Энэ хугацаанд юуг зорьж ажиллав. Салбарт хийж, хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн ажлаасаа бидэнтэй хуваалцана уу?

-Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайдаар ажиллаад яг нэг жил болж байна. Энэ хугацаанд багагүй ажлыг амжууллаа. Намайг ажил авахад энэ салбарт хамгийн чухлаар хөндөгдөж байсан нэг сэдэв нь тусгай зөвшөөрлийн асуудал байсан. Өөрөөр хэлбэл, барилга эхлүүлэх, магадлал, зураг төсөв, хяналт, хүлээлгэж өгөх гээд бүх шатанд хүнд суртал, авлигатай, үл ойлголцол үүссэн байдалтай байсан нь нууц биш. Тиймээс бид өнгөрсөн хугацаанд энэ асуудлыг цэгцэнд нь оруулах ажлыг эхлүүллээ. Өөрөөр хэлбэл, энэ олон тусгай зөвшөөрөл, норм, норматив, стандартыг нэг сагсанд оруулсан буюу цахимжуулах ажлыг эхлүүлээд байна. Барилгын сууриас дуусах хүртэлх бүх шат дамжлагыг бүгдийг цахимд шилжүүлээд явж байна. Манай салбарт төрийн оролцоотой буюу олон улсын зах зээл дээрээс босгосон төсөл цөөнгүй бий.

Зөвхөн Улаанбаатар хотын хэмжээнд гэхэд есөн төслийн 13390 орон сууц 2028 ондоо багтаан ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байна. Есөн байршлын есөн төсөл гэдэг нь БНСУ-ын нэн хөнгөлөлттэй, БНХАУ-ын буцалтгүй тусламж, хөнгөлөлттэй зээлээр барьж буй төслүүдийн ажил. Эдгээрээс ажил нь гацсан зүйлгүй, графикийн дагуу ажил хэвийн үргэлжилж байна. Түүнчлэн орон нутагт аймаг, сумын түвшинд төрийн албан хаагчдыг дэмжих найм болон 15 айлын орон сууцны барилгын ажлыг 56 байршилд эхлүүлээд явж байна. Энэ бол орон нутагт ажиллаж буй төрийн албан хаагчдын ая тухтай амьдрах нөхцөлийг бүрдүүдэхэд том дэмжлэг болох төсөл. Нөгөө талдаа Улаанбаатар хотоос орон нутагт шилжин суурьших, амьдрах боломж бололцоог бүрдүүлэх үүднээс ч манай яам тодорхой төслүүдийг хэрэгжүүлээд явж байна. Хамгийн чухал нь мэдээж дээрх хоёр хуулийг боловсруулж өргөн барих ажил байлаа. Үүнээс гадна бид амжвал энэ хавар Барилгын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг УИХ-д өргөн барихад бэлэн болгоод байна. Амжихгүй бол энэ хуулийг ирэх намрын чуулганд өргөн барина. Барилгын тухай хуульд 2016 оноос хойш 10 жилийн хугацаанд нэг ч удаа шинэчилсэн найруулга хийгдээгүй өдийг хүрсэн. Жижиг, косметик засвар хийж явснаар бид өнгөрсөн 10 жилийн хугацаанд дэлхийн олон улсын барилгын материалын техник технологийн дэвшлээс нэлээд хоцорсон байна. Тиймээс Барилгын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын хүрээнд нэлээд олон нэмэлт, өөрчлөлтийг хуульд оруулахаар бэлдээд байна. Дараагийн онцлох хууль нь Хот байгуулалтын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга. Энэ хуулийн хэлэлцүүлгүүдийг бүрэн хийсэн, үзэл баримтлалаа батлуулах шатанд ажиллаж байна. Намрын чуулганд өргөн барихад мөн бэлэн болсон.

-Барилгын яамнаас хариуцан хэрэгжүүлж буй хэд хэдэн томоохон төсөл бий. Үүнээс энэ жилдээ багтан ашиглалтад хүлээлгэн өгөх орон сууцны төслөөс танилцуулна уу. “Ногоон нуур 1008” айлын орон сууцанд хэзээнээс иргэдийг оруулж эхлэх, “Солонго 1, 2” хорооллын эхний ээлж ашиглалтад орох гээд хүлээгдэж буй ажил бий шүү дээ?

-Улаанбатар хотын хэмжээнд есөн байршилд, есөн төсөл хэрэгжиж байна. Эдгээр төслийн хувьд зээлийнхээ нөхцөлөөс хамаараад өөр өөр нөхцөлтэй. Жишээлбэл, “Ногоон нуур 1008” төслийг БНХАУ-ын буцалтгүй тусламжаар барьж дуусгаад бид албан ёсоор хүлээн авсан. Улсын болон техникийн комисс ажиллаад, хоёр тал хүлээлцэх актад гарын үсэг зурсан.

Энэ төслийн хувьд борлуулахгүй, түрээслээд өмчлөхгүй. Байрыг зөвхөн газраар солих нөхцөлтэй. Энэ тухайд судалгааны ажил ид хийгдэж байна. Дэд бүтцэд ойрхон, дараагийн төсөл хөтөлбөр хэрэгжих боломжтой хаана, ямар газар байна вэ гэдгийг нийслэлийн түвшинд тэр дундаа “Ногоон нуур” орон сууцны хорооллын ойролцоо буюу Чингэлтэй, Сүхбаатар, Баянзүрх дүүрэгт судалгаа хийгээд явж байна. Наадмын дараа энэ ажил дуусна. Ингэснээр газар чөлөөлөлтөө хийж, айлуудтайгаа зөвшилцсөнөөр айлуудаа оруулахаар төлөвлөөд байна. Хоёрдугаарт, “Солонго 1, 2” хорооллын 5002 айлын орон сууцны 50 хувь нь энэ жил ашиглалтад орно. Хоёрдугаар ээлжийг бид ирэх 2027 оны эхний хагаст хүлээлгэн өгөхөөр төлөвлөөд ажиллаж байна. Энд түрээслэх болон түрээслээд өмчлөх зэргээр нийгмийн орон сууцны асуудлыг төр тодорхой хэмжээнд шийдэх буюу залуу гэр бүл, ахмадуудаа дэмжих байдлаар оруулах юм.

-Орон сууцанд орон гэсэн иргэдийн эрэлт, хэрэгцээг далимдуулсан залилангийн сүлжээ барилгын салбарт нэгэнт үүссэн. Мөнгөө төлсөн ч байрандаа орж чаддаггүй, байр нь баригддаггүй байдал газар авчихжээ. Энэ асуудалд Засгийн газар, салбар яам ямар байдлаар анхаарч байна вэ?

-Орон сууцжуулалтын тухай хуулиар бол төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр аж ахуйн нэгжүүд, салбарын компаниудыг батлан даалтаар дэмжих боломж, нөхцөлийг бүрдүүлэхээр ажиллаж байна. Ер нь дахин төлөвлөлттэй холбоотойгоор “Мөнгөө өгөөд байрандаа орж чадахгүй байна” гэдэг маш олон гомдол мэдээлэл ирдэг. Гэхдээ энэ бол зөвхөн барилгын салбарын гомдол бус олон хэлбэр, төрөлтэй байна. Өөрөөр хэлбэл, иргэдийн маргаан, залилан, газрын маргаан, хувь хүмүүсийн хоорондын эд хөрөнгийн асуудал гэх зэргээр байдаг учраас зөвхөн Барилгын яамны бус ХЗДХЯ, УБЕГ, Нийслэл болон нийслэлийн Газрын алба гэх мэт олон газарт хамаарах, олон төрөлт маргаан байдгийг тодотгох нь зүйтэй болов уу.

Ямар ч байсан манай Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яамтай шууд холбогдох аж ахуйн нэгжийн төлөөлөлд дэмжлэг үзүүлэх, хамтарч ажиллах талаас нь ажлууд хийгдээд явж байна. Харин хууль эрх зүйн хүрээнд Барилгын тухай хуульд энэ асуудлыг цаашид гаргахгүй байх үүднээс хоосон газар дээр захиалга авч, иргэдээс урьдчилгаа төлбөр авдаг байдлыг болиулахаар тусгасан. Харин тухайн компани тодорхой хувьд нь өөрийн санхүүжилт, хөрөнгөөр барилгаа босгохоос гадна цаашдаа үргэлжлэн баригдаад явна гэдэг баталгаатай болсон тохиолдолд иргэдээс урьдчилгаа төлбөр авч, захиалга авахыг зөвшөөрдөг байх зохицуулалтыг хуульчилж өгөхөөр тусгаад явж байна.

-Барилгын салбарын 100 жилийн ой энэ жил тохиож байна. Салбар яам түүхэн ойгоо ямар амжилт, бүтээлээр угтаж байна вэ?

-Бидний хувьд түүхэн ойн жилдээ хууль эрх зүйн хувьд томоохон шинэчлэл хийхээр зэхсэн. Эхнээс нь салбарын томоохон бөгөөд онцлох хуулиудаа боловсруулж дуусаад УИХ-д өргөн мэдүүллээ. Иргэд, орон сууц худалдан авагчид барилгын салбарынхан хоорондын хүнд суртал, үл ойлголцлыг арилгахын тулд цахимд шилжих томоохон зорилготой ажлыг эхлүүлээд байна. Мөн дээрээс нь дээр дурдсанчлан барилгын хэд хэдэн төсөл эхнээсээ дуусч, хүний нүдэнд харагдаж, гарт баригдах томоохон ажлыг хийж, эхнээсээ ашиглалтад ороход бэлэн болоод байна. Түүнчлэн түүхэн ойн хүрээнд салбарт хийгдсэн бас нэг онцлох ажил бол сүүлийн 20-30 жилийн хугацаанд хийгдээгүй Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яамнаас зарласан төсөл болох Улаанбаатар хотын шинэ Цэвэрлэх байгууламж ашиглалтад орлоо. 250 мянган куб буюу өсөн нэмэгдэх хэрэгцээгээ тооцоолсноор 20-25 жилийн хугацаанд нийслэлийн иргэдийн хэрэгцээг бүрэн хангах, томоохон хэмжээний Цэвэрлэх байгууламжийг барьж, байгуулан ашиглалтад хүлээлгэн өглөө. Энэ бол дэлхийн хамгийн сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмжөөр тоноглогдсон, өөрөө өөрийнхөө эрчим хүчний зардлыг лагаа боловсруулах замаар үйлдвэрлэх боломжтой Цэвэрлэх байгууламж гэдгийг онцолъё. Мөн энэ оны тавдугаар сард АНУ-ын дэмжлэг, санхүүжилтээр Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэрийг ашиглалтад хүлээгэн өглөө.

Ямартаа ч бид 100 жилийн ойгоо түүхэн бүтээн байгуулалт, ололт амжилттайгаар угтаж буйг дуулгахад таатай байна. Энэ жил барилгын салбарын 100, нийтийн аж ахуйн салбарын 95 жилийн ой тохиож байна. Энэ ташрамд, барилга болон нийтийн аж ахуйн салбарынхандаа тэгш ойн баярын мэндийг өргөн дэвшүүлье.

 

Т.ДАРХАНХӨВСГӨЛ