Японд төгсөгчдийн ЖУГАМО нийгэмлэгээс санаачлан, Монгол, Япон улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 50 жилийн ойд зориулсан "Японд төгсөгчөөс асуух 5 асуулт" цуврал ярилцлагын энэ удаагийн зочноор нүүр амны эстетикийн их эмч, АУ-ы доктор Батзоригийн Баярмааг урьж ярилцлаа.

Б.Баярмаа Японы Нагоя хотын Айчи Гакуйн их сургуульд 2017-2021 онд Анагаах ухааны докторын зэрэг хамгаалсан юм.

Тэрбээр Япон улсын Айчи Гакуйн их сургуулийн зочин судлаач, Японы шүдний холбооны гишүүн, дэлхийн шүдний доктор хамгаалсан эмч нарын байгууллагын гишүүн Cell Dental Office & Laboratory-н үүсгэн байгуулагч, ерөнхий эмч, AНУ-ын Стэнфордын их сургуулийн Mederva хиймэл оюунд суурилсан оношилгооны платформын Монгол дахь нүүр амны их эмч ажээ.

- Японд суралцах явцдаа өөртөө суулгасан гол зарчим?

- Би Японд сурах үед дөнгөж 18 настай биш, гэр бүлээ зохиочихсон, өөрийнхөө хэмжээнд нэлээн төлөвшчихсөн очсон л доо. Ингэхдээ би нэг зүйлийг Япончуудаас ойлгосон. Хүн өөрөө өөрийнхөө төлөө хариуцлага хүлээх, дээрээс нь бусдад төвөг болохгүй байхыг ойлгосон. Дээрээс нь нэгнийхээ төлөө, бусдынхаа төлөө өөрийнхөө эрх ашгийг золиосолж чаддаг тэр сэтгэл.

Дараагийн чухал зүйл нь багаар ажиллах чадвар. Жишээ нь багаар ажиллаж байгаа хүмүүс хоорондоо маргалдлаа гэж бодъё. Тэгэхэд манай Монголчууд бол тэрэндээ хувийн амбийц гаргаад байдаг. Харин Япончууд бол тэрийгээ дараад яг зорилгынхоо төлөө, бид нар өнөөдөр яг юу хийж байгаа гэдэгтээ хариуцлагатайгаар хандаж, ажлын төлөө хувийн амбийцаа дараад, өөрийн эрх ашгийг дараад нэгдэж чаддаг нь надад үнэхээр их таалагдсан. Баг болж чаддаг. Хүн хэзээ ч ганцаараа амжилтад хүрнэ гэж байхгүй. Үүнд өөрийн хичээл зүтгэл байх ч маш олон хүний дэмжлэг байдаг. Япончууд багаар ажиллаж, дээрээс нь өөрийн эрх ашгаас илүү бусдын эрх ашгийг, бусдын санаа сэтгэлийг өөрийнхөө оронд тавьж боддог.

Хариуцлагатай байдал, цаг баримтлах гэх мэт маш олон сайн зан чанар тэдэнд байдаг ч түүнээс илүү хүний төлөө зүрх нь цохилж чаддаг ард түмэн гэдгийг би олж харсан. 

- Японд төгсөөд Монголд хөл тавимагцаа бодсон хамгийн анхны бодол юу вэ?

- Дөнгөж онгоцноос буугаад “Сиймхий ч гэсэн гэр минь” гэдэг шиг маш сайхан мэдрэмж төрж байсан. Тэр үед КОВИД  гарчихсан байсан. Манай монгол хүмүүс ковидын хамгаалалтын хувцастай онгоцны буудал дээр тосож аваад хүлээж байхад өөрийн эрхгүй огшиж байсан. Тэгээд мэдээж эх оронч сэтгэл маш их хөдөлж байсан л даа. Өмнө бол би тэгж байгаагүй. Дандаа л Монголдоо сураад л амьдраад л байж байсан болохоор эх орон гэдэг тэр сэтгэл маань унтаа байсан юм болов уу гэж бодсон.

Монгол Улс бол одоогийн Япон улстай харьцуулахад ойролцоогоор 50 жилээр хоцорч байгаа гэж зарим хүмүүс ярьдаг шүү дээ. Тэр хэмжээгээр маш их боломж байна гэж харагдсан. Бүх салбарт, ганцхан анагаах гэлтгүй. Энэ бол бид дэлхийн өндөр хөгжилтэй сайхан орнуудаас даган дуурайгаад хөгжих боломж байна гэж бодсон. Тэгэхээр бид буюу Монголд бол залуучууд тэр чигтээ боломж гэж хардаг.

- Японоос ирээд Монголд ажиллахад тулгарсан хамгийн том бэрхшээл юу байсан бэ?

- Монголд өсөж төрсөн учраас ирээд дасан зохицох бэрхшээл бол нэг их байгаагүй. Оюун санааны хувьд монгол хүний үнэ цэн, япон хүний үнэ цэн гэдэг арай өөр ойлголт байгаад байна уу даа гэж харагдсан.

Жишээлбэл, юмыг үнэлэх үнэлэмж. Манай монголчууд бол нэг тийм хэлбэр талдаа, өнгө үзэмж талдаа хууртагдах хандлагатай байх шиг. Хүнийг ингэж зөвхөн мэдээлэл төдийхнөөр brainwash хийх амархан байгаад байна. Тэгэхээр тэр чинь юу гэсэн үг вэ гэхлээр тэр хүн өөрөө нотолгоонд суурилсан мэдээллийг авч чадахгүй байна. Мэдээллээ мэдлэг болгож байна гэж ойлгоод байдаг. Тэгэхээр аливаа фактуудад амархан итгэх, brainwash болоход амархан байгаад байна. Энэ болохоор төрийн байгууллагад болон хувийн хэвшлийн компанид ажиллаж байгаа албан хаагчид яг түүгээрээ юмыг дүгнэх гээд байдаг талтай харагдсан. Тэгэхээр миний хэлэх гэж байгаа зүйл бол миний араас Японоос гадна Америк, Герман гээд өндөр хөгжилтэй оронд төгсөж ирсэн олон залуучууд ирнэ тээ. Тэгэхээр тэд нар яг юу бодож өвөртөлж ирж байгаа вэ? Тэрийг нь дэмжих тийм хөрсийг нь бас бэлдэх. Бид нар зөвхөн бэлдэх биш, харин нийтээрээ энэ ойлголтоо өөрчилж, юуг үнэлэх, юуг үнэлэхгүй байх гэдгийг ялгаж … тэр нь бас бэрхшээлтэй санагдсан. Би оюун санааны хувьд яриад байна шүү дээ.

Түүнээс биш жишээлбэл чи Японоос ирээд маш гоё нөү-хау хийх гэж байхад чиний яриад байгаа юмыг чинь ойлгох хөрс байхгүй байгаад байна шүү дээ. Жишээлбэл өөрийнхөө яг ажиллаж байгаа салбар дээрээс харахад ерөнхийдөө бол маш их нөү-хау бол Япон улсад байдаг. Хамтраад хийе , мэдээ мэдээллээ авъя гэхэд тэр нотолгоонд суурилсан мэдээ мэдээллийг авч чадаж байгаа шүү дээ. Эмч нар байна. Бусад мэргэжлийн хүмүүс ч байна. Тэрийг хийе гэхээр мэдээж нэгдүгээрт санхүүгийн хувьд бэрхшээл гарна. Хоёрдугаарт тэрийг хүлээж авч, шийдвэр гаргах түвшний төрийн байгууллагын ажилчид энэ талаар ямар ч мэдээлэл байхгүй. Яг үнэлгээ нь болохоор хуучны арга системээрээ. Шинэ юмандаа таарсан зарчим, дүрэм журмыг боловсруулах шаардлагатай гэж бодож байна. Жаахан дэлхий рүүгээ хармаар байна. 

- Японд төгсөгчид Монголдоо ашиглаж чадахгүй байгаа боломж нь юу вэ?

- Бид болон биднээс хойших төгсөж ирэх залуучууд өөрсдөө яг ямар хөрсийг хүсээд байгаа гэдгээ өөрсдөө бий болгох хэрэгтэй байх гэж бодож байна. Зөвхөн Япон гэлтгүй дэлхийн бусад улс орнуудад сургууль төгсөөд ирж байгаа залуучууд бол ХҮЧ. Энэ бол Монголыг хөгжүүлэх маш их хүч, түлхүүр. Тиймээс нийтээрээ нэг нэгнийхээ төлөө, ирээдүйнхээ төлөө энэ залуусыг хүлээж авах хөрсийг бэлдэх хэрэгтэй. Хэн нэгэн би өнөөдөр боломжоо ашиглаж чадахгүй байна гээд суугаад байх биш, үүнийхээ төлөө тэмцдэг байх ёстой юм байна. Миний хувьд гэвэл би өөрийнхөө мэргэжлийн дагуу шүдний эмнэлэг байгуулаад ажиллаж байна. Монголд өвчлөл маш их байна. Тэр дундаа шүдний өвчлөл манайд 90 гаруй хувьтай байхад Японд 30 гаруй хувьтай буюу даруй 3 дахин бага байна. Энэ чинь нэг юм хэлээд байна. Энэ бол нэг их олон эмчилгээ гэхээсээ илүү урьдчилан сэргийлэлт Монголд маш дутагдалтай байгаагийн илрэл.

Урьдчилан сэргийлэлт гэдэг бол маш бага зардлаар, бага нөөц хүчээр маш олон өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх чухал зүйл байхгүй юу. Тэгэхэд манайд эсрэгээрээ хүүхдүүдийн өвчлөл 90 гаруй хувьтай байна. Сахарын хэрэглээ маш өндөр байна. Энэ нь эргээд амны хөндий дотор байгаа бактери болон ерөнхий биеийн олон өвчнүүдийг үүсгэж байгаа. Сахар өөрөө хавдрын амьдрах таатай нөхцөл нь болж өгдөг. Тэгэхээр ер нь бид нар нэг их олон юм яриад байхаасаа илүү Япон улс гэлтгүй дэлхий нийтийн жишгээс энэ урьдчилсан сэргийлэлтийг бүх салбарт нутагшуулах хэрэгтэй байгаа юм. Ярих хэрэгтэй байгаа юм. Хүүхдийг гэдсэнд байхаас нь анхаарч, цэцэрлэгийн наснаас нь эхлүүлээд үүний талаар ярих, боловсрол олгох хэрэгтэй байна. Чихрийн хэрэглээн дээр л гэхэд Монголд хүнсний бүтээгдэхүүнээ сонгохдоо мэдлэг, мэдээлэл дутмагаасаа болж илүү өнгө үзэмжид автдаг. Тэгэхээр хүмүүсээ зөв мэдээллээр хангах, урьдчилан сэргийлэлт хийх нь маш чухал байна.

Бид гэхэд жишээлбэл нэг хүн ирээд шүдээ эмчлүүлэх гэж байхад нь зүгээр цэвэрлээд явуулчих биш, аманд нь яг ямар бактери байгаа юм, түүнийг эхлээд тодорхойлоод яг түүнд нь тохирсон системтэй эмчилгээ хийхийг зорьж байна. Америкт жишээ нь хоруу чанартай бактерийн эсрэг антибиотик эмчилгээ явдаг. Тэгэхээр чинь аман доторх буйлны каптилаар судсаар дамжаад нөгөө бактери чинь ерөнхий биед ороод эргэлдэж байгаа шүү дээ. Тэгэхээр хаана юу очиж болохыг таашгүй. Тэгэхээр энэ өөрөө бол маш том системийн урьдчилан  сэргийлэлт болчхоод байгаа юм л даа. 

- Япон улсаас шууд нутагшуулах боломжтой ямар “ноу-хау”-г та санал болгох вэ?

- Ээж аав нар хүүхдээ төрсөн цагаас нь эхлээд шүд ургаагүй байсан ч гэсэн амны хөндийг нь цэвэрлэх хэрэгтэй байна. Тэгээд бүр цэцэрлэгээс нь хүүхдүүдийг шүд угаах дадлыг суулгахад багш нарыг сургах хэрэгтэй. Ер нь бол хүүхэд бол огт чихэр идэхгүй байна гэдэг бас хэцүү л дээ.

Тэгэхээр зарим Япон ээжүүдийн туршлагыг харж байхад 7 хоногийн яг нэг өдрийг “Чихрийн өдөр” болгочихдог. Чихэр идсэнээс 45 минутын дараа амны хөндийн хүчиллэг орчин хамгийн доод цэгтээ хүрдэг. Яг эндээс нөгөө цооролт маань паалан сийрэгжих процесс явагдаж эхэлдэг. Тэгэхээр яг нэг өдрийг чихрийн өдөр болгочхоор зөвхөн тэр өдрөө чихрээ тултал сайхан идчихээд тэгээд дараа нь шүдээ угаачихна гэсэн үг. Эсрэгээрээ удаан хугацаанд богино цагийн давтамжтай чихэр идээд л байх юм бол нөгөө хүчиллэг орчин маань байгаад л байна гэсэн үг. Тэгүүлэхгүйгээр нэг өдөр чихрийг нь сайхан идүүлчхээд тэр дор нь шүдийг нь угаачихна гэсэн үг. Ер нь чихэр идээд л дуусчихсан гэж үзэж байвал тэр дор нь нөгөө 45 минут дотроо багтаад шүдээ угаах хэрэгтэй. Тэгэхээр чинь нөгөө давтамж нь багасаад хүчиллэг орчин бий болох нөхцөл буурсаар шүд цооролт ч гэсэн багасна гэсэн үг.

Монгол хүүхдүүдийн ирээдүй өнөөдөр маш чухал байна. Тэгэхээр түрүүний яриад байгаа амны хөндийн бактерийг тодорхойлж арчдас аваад тэр дээр үндэслээд системтэй урьдчилан сэргийлэлтийг хүүхдүүдэд хийе. Би мэдээж хүн болгоныг тэгж чадахгүй ч гэсэн гэрэл болж асахыг хүсэж байна даа.

Ярилцсан: Японд сургууль төгсөгчдийн “ЖУГАМО” нийгэмлэгийн удирдах зөвлөлийн гишүүн  Ц.Тамир