Улсын Их хурлын гишүүн Д.Пүрэвдаваатай Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төслийн талаар ярилцлаа.

-УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татахтай хол-боотой Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан хуулийн санал хураалт өнөөдөр болно. Үндэсний эвсэл энэ хуулийг дэмжихгүй гэдгээ мэдэгдсэн. Гэвч таны байр суурийг сонсмоор байна?

-Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан УИХ-ын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах замаар Их хурлын гишүүнийг эгүүлэн татах дөрвөн үндэслэл бүхий хуулийн төсөл орж ирсэн. Сүүлийн хоёр долоо хоногийн хугацаанд энэ хууль олны анхаарлын төвд байна. Энэхүү хуулийн төслийг уг гарал үүслийг нь намын маргаан, ялангуяа МАН дотор гарсан хагарлаас үүдэж оруулж ирсэн болов уу гэж хардахаар харагдаж байгаа юм.

-Ялангуяа жагсаалтын гишүүдээ үгэнд орохгүй болохоор ингэж байна гэж үү?

-МАН-ын Бага хурлын үеэр өргөн баригдсан хуулийн төсөл. Тэгэхээр МАН хэдийгээр социал демократ үзэл баримтлалтай гэж байгаа боловч босоо тогтолцоотой, коммунист намын үндсэн бүтэц нь хэвэндээ байна гэж би хараад байгаа. Намаасаа хөөдөг, дотоод ардчилалтай гэдэг ч гишүүдээ албан тушаалаас нь буулгаж, нэр дэвших эрхгүй болгох гээд үе шаттай арга хэмжээ авдаг. Хуулийн төсөлд дөрвөн үндэслэл байгаа.

Шүүхээр гэм буруутай нь тогтоогдсон бол, ёс зүйн зөрчил гаргавал, намын жагсаалтын гишүүдийг нам нь татдаг байх, ирц хангалтгүй бол гэж оруулж ирсэн. Миний хувьд шүүхээр гэм буруутай нь тогтоогдсон бол гэдэгтэй санал нэг байгаа.

-Энэ одоо ч хуульд байгаа заалт биз дээ?

-Тийм, үүнтэй бол маргаад байх юм байхгүй. Харин бусад их субьектив шинжтэй.

Парламент бол өөрөө мэтгэлцээний талбар. Олон намын төлөөлөл, олон ургалч үзэлтэй хүмүүс мэтгэлцэж байж зөв шийдвэр гаргана л гэж үздэг засаглалын хэлбэр. Ер нь ёс зүйн алдаа гэдгийг хэмжих нэгж байхгүй. Парламентад дураараа ярьдаг нь ч байх л ёстой. Харин бүдүүлэг үг хэллэг хэрэглэсэн тохиолдолд эгүүлэн татах хэмжээнд биш, хариуцлага хүлээлгэх өөр механизм байж болно. Торгодог, үг хэлэх эрхийг нь хязгаарлах гээд аргууд байхад болохгүй юмгүй. Мөн ирцийн асуудал байна. Зарим оронд ийм туршлага байдаг. Харин миний бодлоор шалтгаануудыг нь сонсох ёстой. Дээрээс нь чуулгандаа суухгүй, төлөөлөх үүргээ хэрэгжүүлээгүй гэж үзвэл сонгуулиар л ард түмэн хариуцлагыг нь хүлээлгэх ёстой юм. Гэтэл яваандаа хоцрохоор нь эгүүлэн татах ч гэдэг юм уу, аль болох дарангуйллын арга зам руу орчих магадлалтай. Үндсэн хуулиар хүмүүс сонгох болон сонгогдох эрхтэй. Олонхын бүлэг, парламент яриад л тойргийн сонгогчдын сонгох эрхийг шууд хязгаарлачихаж болохгүй. Энэ нь өөрөө Үндсэн хуулийн зөрчилтэй гэж харж байгаа. Нам өөрөө эгүүлэн татна гэдэг ч ялгаагүй. Том намын гишүүнчлэл их, дэд бүтэц нь том учраас ийм шийдвэр гаргачихлаа гэж бодъё. Харин жижиг намуудын хувьд тийм биш. Тийм болохоор бодлого болон лидерээ дагаж, ард түмнээ санал авч, жагсаалтаар гишүүд нь орж ирж байгаа. ИЗНН, ХҮН нам, манай Үндэсний эвсэл гээд бүгд ийм.

-Жагсаалтын болон тойргийн гэж ялгаварлан гадуурхсан заалт гэж бас яриад байгаа шүү дээ?

-Ард түмний сонголтыг Үндсэн хуулиар баталгаажуулчихсан байхгүй юу. Тийм байтал аль нэгийн намын дарга, удирдлага иргэд сонгогчдын энэ сонголтыг үгүй хийдэг болчихвол буруу тогтолцоо л болно. Өөрөөр хэлбэл, дөрвөн үндэслэлийнх нь гурав нь Үндсэн хуулийн зөрчилтэй байх магадлалтай л гэж би хараад байгаа.

-Ерөнхийлөгч энэ төрлийн хуулийг өргөн барих эрхгүй гэж зарим гишүүн хэлж байна. Үүн дээр та юу хэлэх вэ?

-Шинэ ардчилсан Үндсэн хуулиар бол шүүх засаглал, гүйцэтгэх засаглал, парламент гээд эрх мэдлийг тэнцүү гурав хуваасан. Тэгвэл Ерөнхийлөгч, Засгийн газар, УИХ-ын гишүүн гэсэн гурван субьект хууль санаачлах эрхтэй. Тийм болохоор өнөөдрийн хуулиараа ЕТГ-аас Ерөнхийлөгчөө төлөөлөөд хууль санаачлах эрх нь байгаа. Гэхдээ ёс зүйн хувьд парламентын үйл ажиллагаанд Ерөнхийлөгчийн институцээс санаачилга гаргаж орж ирж байна гэдэг нь өөрөө айхтар зүйл болж байгаа юм. Ингэх юм бол яваандаа эргээд парламент нь шүүгч нарыг томилох эрхийг нь Ерөнхийлөгчөөс авъя гэвэл яах вэ. Олонхоороо хууль батлаад л шийдчихнэ. Энэ бол том хагарлын эхлэлийг тавих, маргааныг бий болгох алхам болчих магадлалтай.

-Хуулийн төслийн дөрвөн зүйлийн гурав нь Үндсэн хуулийн зөрчилтэй гэж байна. Гэтэл ийм хуулийг УИХ-аар хэлэлцэж, бүр санал хураах гэж байгаа нь эргээд парламент Үндсэн хууль зөрчсөн асуудал болохгүй юу?

-Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах эрх нь парламентад л байгаа. Харин Ерөнхийлөгчид ийм эрх байхгүй. Ерөнхийлөгч өнөөдөр хүчин төгөлдөр байгаа хуулийн хүрээнд өргөн барьсан. Хэрхэхийг өнөөгийн 126 гишүүн л шийдэж таарах гээд байна.

-Энэ хуулиа хэрэгжүүлэхийн тулд Ерөнхийлөгчийн зүгээс гишүүдэд нөлөөлж, хайрцаглаж байна гэсэн мэдээлэл цахим орчинд явж байна. Танд ийм зүйл ажиглагдаж байна уу?

-Би өөрийнхөө л бодлыг хэлье. Нэгдүгээрт, нөлөөллийн ажил ойлгомжтой, хийгдэж таарах байх. Өргөн барьсан хуулийн төслөө унагахыг боддог институци гэж байхгүй. Ерөнхийлөгч, Засгийн газар, гишүүд гээд ялгаагүй. Аль болохоор хуулиа батлуулах гэж, лоббидох гэж энэ 126 гишүүнтэй ажиллах нь эрүүл үзэгдэл. Өмнө нь байсан, цаашдаа ч байна. Хууль санаачлагч өөрийнхөө хуулийг батлуулах гэж эрмэлзэх, бусдыг ухуулах нь зөв. Гэхдээ хуулиас давсан байдлаар нөлөөлөл үзүүлэх нь буруу. Жишээлбэл, Эрүүгийн хэрэг тулгах ч юм уу, намын сонгуульт албанаас нь буулгах ч юм уу байдлаар нөлөөлөл үзүүлэх нь хууль зөрчсөн үйлдэл болно.

-Олонхоороо хүч түрээд энэ хуулийг чуулганаар дэмжчихвэл цаашдаа ер нь яах юм бэ?

-Энэ хууль чуулганы хуралдаанаар батлагдчихвал нэлээд олон гишүүн Ерөнхийлөгчийн болон намын институциэс хараат болно гэсэн үг. Хамгийн эхлээд намын жагсаалтаар орж ирсэн гишүүд хараат болно. Дараа нь хурлаа тасалдаг, ёс зүйн алдаа гаргадаг нөхдүүд олонхын бүлгийн гарт орно. Санаандгүй бүдүүлэг үг хэллэг хэрэглэнгүүт ёс зүйн алдаа гаргалаа гэж үзээд Ёс зүйн дэд хороо хэлэлцэнэ. Энэ дэд хорооны олонх нь МАН-аас байж таарна. Ингээд УИХ руу орж ирэхэд МАН мөн л олонх байгаа. Тэгэхээр жижиг намын төлөөллүүд татагдаж болно. Иймэрхүү үйл ажиллагаанууд явагдаж эхлэх байх.

-Нэг иргэн гомдол гаргахад л Ёс зүйн дэд хороогоор хэлэлцэж эхлэхээр заасан юм билээ шүү дээ?

-Тийм, тэгээд жагсаалтаар сонгогдсон МАН-ын гишүүнд одоо байгаа удирдлагынхаа нөлөөлөлд орж эхэлнэ. Үгэнд нь орохгүй байгаа гишүүдээ дарж авна гэсэн зүйлс л эхний ээлжинд явах байх гэж бодож байна.

Т.ДАРХАНХӨВСГӨЛ

ӨДРИЙН СОНИН